VISIE
Wat is de natuur ons waard?
Door Sacha Göddeke-Mulder
Vlak bij mijn huis liggen de Nieuwkoopse Plassen. Water, riet, veen en vogels zover je kunt kijken. Op een gewone dag zie je er sloepen, wandelaars en rietsnijders. Wat je niet ziet, is wat dit landschap ons elk jaar oplevert. Dat staat nergens op een balans.
Dat is precies het probleem. We leven in een tijd van grote verandering, een tussentijd waarin het oude niet meer werkt en het nieuwe nog niet bestaat. Veel mensen voelen dat het anders moet, maar weten niet hoe. Ik denk dat een deel van het antwoord verrassend nuchter is. We moeten anders gaan tellen.
Zolang de natuur in onze rekensommen nul waard is, zullen we haar blijven behandelen alsof ze gratis en onuitputtelijk is. Dat is ze niet.
Wat we niet tellen
Volgens het Living Planet Report van het WWF zijn de populaties wilde dieren wereldwijd sinds 1970 gemiddeld met ruim zeventig procent afgenomen. Economische groei gaat nog steeds hand in hand met ecologische afbraak. Dat komt niet doordat mensen de natuur niet belangrijk vinden. Het komt doordat onze waarderingssystemen haar niet zien.
Neem een eenvoudig rekenvoorbeeld uit de landbouw. Een hectare levert €100 op, de zichtbare kosten zijn €30. Dan lijkt de winst €70. Maar reken je ook de schade aan bodem, water en biodiversiteit mee, zeg €40, dan blijft er nog maar €30 over. De activiteit is veel minder rendabel dan ze lijkt. Soms is ze zelfs verlieslatend.
Die verborgen kosten verdwijnen niet. Ze worden afgewenteld op de samenleving, op toekomstige generaties en op de natuur zelf. We betalen ze allemaal, alleen niet aan de kassa.
Wat de natuur oplevert
Natuurmonumenten liet onderzoeken wat de Nieuwkoopse Plassen jaarlijks opleveren. De uitkomst is meer dan €16 miljoen.
- Recreatie: €10,2 miljoen, onder meer door bootverhuur en 81.000 overnachtingen.
- Klimaat: €3,5 miljoen, omdat het natte veen voorkomt dat er jaarlijks bijna 28.000 ton CO₂ vrijkomt.
- Belastingen: €2,2 miljoen, onder meer doordat huizen bij natuur meer waard zijn.
- Riet: €278.000, uit de jaarlijkse oogst voor rieten daken.
Daartegenover staan jaarlijkse kosten van zo'n €1,6 miljoen. Elke euro die in dit gebied gaat, levert dus bijna tien euro op.
En dan tellen we nog maar een deel. Natuur heeft minstens vier soorten waarde. Ecologische waarde: biodiversiteit en ecosystemen die water zuiveren en bodems gezond houden. Economische waarde: landbouw, recreatie, hout. Sociale waarde: gezondheid, welzijn en rust. En culturele waarde: het landschap als erfgoed, als deel van wie we zijn.
Niet alles daarvan laat zich in euro's uitdrukken, en dat hoeft ook niet. Maar wat we wel kunnen berekenen, moeten we niet langer op nul zetten.
Van transparantie naar transformatie
Voor bedrijven is dit geen abstracte discussie meer. Ze zijn afhankelijk van water, bodem en biodiversiteit. Als die wegvallen, raakt dat hun ketens, hun waarde en hun reputatie. Tegelijk trekt de regelgeving aan. Met CSRD en CSDDD moeten grote bedrijven laten zien hoe ze van de natuur afhankelijk zijn en welke impact ze hebben.
Maar rapporteren is nog geen veranderen. Transparantie is een begin, geen eindpunt. De echte stap zet je als je die informatie gebruikt in je besluiten: in je investeringen, je begroting, je KPI's. Een project dat in een traditionele businesscase wordt afgewezen, kan ineens rendabel blijken als je de waarde voor de natuur meeneemt. En andersom.
In de bestuurskamer komt het neer op een keuze. Je kunt minimaliseren: alleen investeren om schade en boetes te voorkomen. Je kunt voldoen: doen wat de wet vraagt, en niet meer. Of je kunt leiden: natuurherstel zien als kern van je strategie en je onderscheidend vermogen. Steeds meer organisaties kiezen dat laatste. In de coalitie Sturen op Brede Welvaart werken netbeheerders en andere infrabedrijven er samen aan om maatschappelijke en ecologische waarde mee te wegen, van strategie tot inkoop.
Anders tellen begint vandaag
De weg naar een economie die de natuur echt meetelt, loopt in vier stappen. Eerst meten: alle waarden in kaart brengen, ook die we tot nu toe negeerden. Dan herdefiniëren: ons idee van waarde opnieuw bekijken. Daarna integreren: natuur een plek geven in de kern van onze besluiten. En tot slot transformeren: modellen kiezen die herstellen in plaats van uitputten.
Dit is geen ideologie. Het is goed rekenen. Wie de natuur op nul zet, maakt een rekenfout, en die rekenfout betalen we met z'n allen, nu en straks.
Dus mijn vraag aan jou: welk stukje natuur maakt jouw werk of leven mogelijk, zonder dat het ergens op de balans staat? En wat zou er veranderen als je het wel zou meetellen?
Een organisatie is meer dan de optelsom van haar materiële opbrengsten
Of je nu een organisatie bent die in transitie zit, of een individuele leider die zoekt naar richting: ik maak graag kennis.